انجمن تفریح و سرگرمی خانوم خانوما




شاعرزمان کنونی: 27-10-2021، 04:52 AM
کاربرانِ درحال بازدید از این موضوع: 1 مهمان
نویسنده: aseman
آخرین ارسال: computerwoman
پاسخ 54
بازدید 18914

امتیاز موضوع:
  • 6 رأی - میانگین امتیازات: 2.83
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
شاعر
04-09-2013، 03:01 PM, (آخرین ویرایش در این ارسال: 07-12-2013، 02:29 PM، توسط mahshad.)
ارسال: #11
RE: شاعر
*ابتلا و امتحان*
ابتلا وامتحان، خاص آدمی است، به جهت آنکه دارای اراده و اختیار است. مولانا ابتلا و امتحان را جزء ذات حیات بشر می داند و معتقد است که هماره آدمی در بوته آزمایش درمی آید و آزمایش برای کمال آدمی امری لازم است.

               *هدف از ابتلا به کمال رسیدن انسان است*
اگر آدمی برسختی ابتلا شکیبایی ورزد به کمال لایق خود می رسد. مولانا در تبیین این مطلب حکایت کوتاه طبخ نخودها را به دست کدبانوی خانه مثال می آورد و طبق اسلوب معهود خود از ساده ترین پدیده ها و رویدادها، ژرف ترین نکات حیات آدمی یعنی سیر روحانی او را به گفت آورده است. کدبانویی مقداری نخود درون دیگی پرجوش می ریزد تا غذایی گوارا بپزد. نخودها با زبان حال از غلغل آب می نالد، اما آن بانو به نخودها دلداری می دهد که اگر بدین جوش و غلیان صبر آرند خامی آنان به پختگی، دگر شود و بر خوان کریم آدمیان نهاده شوند. و بعد از هضم به مرتبه انسانی رسند.
         اى نخود می‏ جوش اندر ابتلا            تا نه هستى و نه خود ماند ترا
         اندر آن بستان اگر خنديده ‏اى            تو گل بستان جان و ديده ‏اى‏
        گر جدا از باغ آب و گل شدى               لقمه گشتى اندر احيا آمدى‏
       شو غذا و قوت و انديشه‏ ها            شير بودى شير شو در بيشه‏ ها
      ازصفاتش رسته ‏اى و اللَّه نخست      درصفاتش باز رو چالاك و چست‏
      ز ابر و خورشيد و ز گردون آمدى         پس شدى اوصاف و گردون برشدى‏
       آمدی در صورت باران و تاب             می‏روى اندر صفات مستطاب‏
      جزو شيد و ابر و انجمها بدى            نفس و فعل و قول و فكرت‏ها شدى‏
      هستى حيوان شد از مرگ نبات            راست آمد اقتلوني يا ثقات‏
چون چنين بردى است ما را بعدمات         راست آمد إن في قتلي حيات‏
   فعل و قول و صدق شد قوت ملك            تا بدين معراج شد سوى فلك
                                                    
      (دفترسوم4188-4178)
               *ابتلا باعث آشکار شدن گوهر درون است*
            ليك شهوت بنده‏ى پاكان بود            زر نسوزد زانكه نقد كان بود
           كافران قلبند و پاكان همچو زر            اندر اين بوته درند اين دو نفر
          قلب چون آمد سيه شد در زمان            زر در آمد شد زرى او عيان‏
     دست و پا انداخت زر در بوته خوش            در رخ آتش همی‏ خندد رگش‏
                                                                                     (دفترچهارم822-819)
  
         گر چه خود را بس شكسته بيند او      آب صافى دان و سرگين زير جو
             چون بشوراند ترا در امتحان            آب سرگين رنگ گردد در زمان‏
     درتگ جو هست سرگين اى فتى            گر چه جو صافى نمايد مر ترا

(دفتراول3219-3217)
      بی ‏محك پيدا نگردد وهم و عقل            هر دو را سوى محك كن زود نقل‏
           اين محك قرآن و حال انبيا               چون محك مر قلب را گويد بيا
         تا ببينى خويش را ز آسيب من            كه نه ‏اى اهل فراز و شيب من‏
         عقل را گر اره‏ اى سازد دو نيم            همچو زر باشد در آتش او بسيم‏

                                        (دفترچهارم2306-2303)
         قلب می‏زد لاف اشواق محك            تا مريدان را در اندازد به شك‏
         افتداندر دام مكرش ناكسى            اين گمان سر بر زند از هر خسى‏
          كاين اگر نه نقد پاكيزه بدى            كى به سنگ امتحان راغب شدى‏؟
       او محك می ‏خواهد اما آن چنان         كه نگردد قلبى او ز آن عيان‏
      آن محك كه او نهان دارد صفت            نى محك باشد نه نور معرفت‏
      آينه كاو عيب رو دارد نهان                 از براى خاطر هر قلتبان‏
      آينه نبود منافق باشد او            اين چنين آيينه را هرگز مجو

(دفترچهارم3855-3849)
       صد هزاران امتحان است اى پسر            هر كه گويد من شدم سرهنگ در
        گر نداند عامه او را ز امتحان                   پختگان راه جويندش نشان‏
        چون كند دعوى خياطى خسى            افكند در پيش او شه اطلسى‏
       كه ببر اين را بغلطاق فراخ                    ز امتحان پيدا شود او را دو شاخ‏
       گر نبودى امتحان هر بدى                   هر مخنث در وغا رستم بدى‏
                                                                                  (دفترسوم686-682)
 
      وقت لاف غزو مستان كف كنند            وقت جوش جنگ چون كف بی ‏فنند
       وقت ذكر غزو شمشيرش دراز            وقت كر و فر تيغش چون پياز
       وقت انديشه دل او زخم جو               پس به يك سوزن تهى شد خيك او
       من عجب دارم ز جوياى صفا            كاو رمد در وقت صيقل از جفا
     عشق چون دعوى جفا ديدن گواه       چون گواهت نيست شد دعوى تباه‏
     چون گواهت خواهد اين قاضى مرنج     بوسه ده بر مار تا يابى تو گنج

(دفترسوم4010-4005)
*درامتحان های الهی، بیشتر آدمیان رسوا می شوند، اما کریمی و ستاریّت خداوند موجب می شود که رسوایی های آدمی پوشیده ماند*

         خويش را ديديم و رسوايى خويش      امتحان ما مكن اى شاه بيش‏
              تافضيحت‏هاى ديگر را نهان            كرده باشى اى كريم مستعان‏!
         بی حدى تو در جمال و در كمال            در كژى ما بی حديم و در ضلال

(دفتردوم2500-2498)
             *بلعم باعور و ابلیس در امتحان الهی خوار شدند*

              بلعم باعور و ابلیس لعین          زامتحان آخرین گشته مهین
                                                                                              
(دفترسوم747)
                          *امتحان های الهی دائمی است*

پس به هر دوری ولیّی، قائم است           تا قیامت آزمایش، دائم است
                                                                                                 (دفتردوم815)
         گر تو نقدى يافتى مگشا دهان            هست در ره سنگهاى امتحان‏
        سنگهاى امتحان را نيز پيش            امتحانها هست در احوال خويش‏
       گفت يزدان از ولادت تا به حين     يفتنون كل عام مرتين‏
      امتحان بر امتحان است اى پدر            هين به كمتر امتحان خود را مخر

(دفترسوم746-743)
               *روا نیست که بنده، خداوند را امتحان کند*

مولانا در حکایتی این مطلب را بیان داشته است. یکی از حقیقت ستیزان به امام علی(ع) می گوید اگر به حفاظت الهی ایمان داری خود را از روی بام به زمین پرتاب کن!! مولانا از زبان امام علی(ع) می گوید:
         پس اميرش گفت خامش كن برو            تا نگردد جانت زين جرات گرو
         كی رسد مر بنده را كه با خدا                آزمايش پيش آرد ز ابتلا
         بنده را كى زهره باشد كز فضول            امتحان حق كند اى گيج گول‏
         آن خدا را می ‏رسد كاو امتحان            پيش آردهر دمى با بندگان‏
        تا بما ما را نمايد آشكار                     كه چه داريم از عقيده در سرار
       هيچ آدم گفت حق را كه ترا            امتحان كردم در آن جرم و خطا
       تا ببينم غايت حلمت شها            اه كه را باشد مجال اين كه را

 (دفترچهارم368-367)
      *هر کس باید نخست، خود را امتحان کند و سپس دیگران را*

                اى ندانسته تو شر و خير را            امتحان خود را كن آن گه غير را
               امتحان خود چو كردى اى فلان            فارغ آيى ز امتحان ديگران‏
متبرک باد انسانی که به خداوند اعتماد می کند و در همه حال به او رو می کند.


دیدن لینک ها برای شما امکان پذیر نیست. لطفا ثبت نام کنید یا وارد حساب خود شوید تا بتوانید لینک ها را ببینید.

دیدن لینک ها برای شما امکان پذیر نیست. لطفا ثبت نام کنید یا وارد حساب خود شوید تا بتوانید لینک ها را ببینید.

پاسخ
17-12-2013، 01:03 PM, (آخرین ویرایش در این ارسال: 31-07-2014، 10:29 AM، توسط خانوم خانوما.)
ارسال: #12
RE: شاعر
ادامه اشعار مولانا
از بیت 3734 تا 3767


*****************************************************
مثنوی 3734 تا 3767 دفترسوم
 در باره قبض و بسط که لازمه بسط قبض است
****************
****متن ابیات:
( 3734) چون که قبضى آیدت، اى راه رو!   

                                      آن صلاح توست ،آتش دل مشو
 ( 3735) ز آن که در خرجى، در آن بسط و گشاد                                  

                                     خرج را ،دخلى بباید ز اعتداد
 ( 3736) گر هماره، فصل تابستان بُدى                                                سوزش خورشید ،در بستان شدى
 ( 3737) مَنبِتَش را ،سوختى از بیخ و بن                                                   که دگر ،تازه نگشتى آن کُهُن‏
 ( 3738) گر ترش روى است آن دِى،مشفق است                           صیف، خندان است، اما مُحرِق است‏
 ( 3739) چون که قبض آید ،تو در وى بَسط بین   

                            تازه باش و چین میفکن ،در جبین‏
 ( 3740) کودکان ،خندان و دانایان تُرش    

                                         غم جگر را باشد و شادى ز شُش‏
 ( 3741) چشم کودک ،همچو خر در آخُر است                                    چشم عاقل در حساب آخِر است‏
 ( 3742) او در آخُر چرب مى‏بیند علف                                                   وین ز قصّاب آخِرش بیند تلف‏
 ( 3743) آن علف تلخ است ،کین قصّاب داد                                                    بهر لَحمِ ما، ترازویى نهاد
 ( 3744) رَو، ز حکمت خور علف، کآن را خدا                                   بى‏غرض داده است از محض عطا
 ( 3745) فهم نان کردى، نه حکمت ،اى رهى     

                               ز آنچه حق گفتت ،کُلُوا مِن رِزقِه‏
 ( 3746) رزق حق ،حکمت بود در مرتبت                                               کآن گلو گیرت، نباشد، عاقبت‏
 ( 3747) این دهان بستى، دهانى باز شد                                                    کو خورندة لقمه‏هاى راز شد
 ( 3748) گر ز شیر دیو، تن را وابُرى                                                        در فِطام او، بسى نعمت خورى‏

*****************************************************
متن ابیات:
( 3734) چون که قبضى آیدت، اى راه رو!    
                                  آن صلاح توست، آتش دل مشو
در راه سلوک چون قبض به تو دست دهد آن قبض به صلاح تو است لذا نباید پریشان حال شوى
قبض و بسط: نگاه کنید به: شرح بیت 2947/2.
آتش دل: دل سوخته، آزرده.


...........................................................................................................
( 3735) ز آن که در خرجى، در آن بسط و گشاد                                  خرج را ،دخلى بباید ز اعتداد
زیرا که در موقع بست و گشادگى خاطر، مشغول خرج کردن هستى و باید بدانی که خرج دخلى لازم دارد تا دوباره بتوانی خرج کنی و از راه درآمد اعتدال تو حفظ گردد
اعتداد: لغت نامه به نقل از آنندراج و ناظم الاطباء آن را بس و کافى شدن معنى کرده و همین بیت را شاهد آورده، لیکن در این بیت و در بیت:
اندر آن کفّه ترازو ز اعتداد                      او به جاى سنگ آن گِل را نهاد
(634/4 )
تعادل مناسب‏تر مى‏نماید.
...........................................................................................................
( 3736) گر هماره ،فصل تابستان بُدى    
                        سوزش خورشید ،در بستان شدى
اگر همیشه تابستان باشد ،و سوزش آفتاب  به باغ و بستان بتاید


........................................................................................................................
( 3737) مَنبِتَش را ،سوختى از بیخ و بن    
                             که دگر تازه نگشتى، آن کُهُن‏
در نتیجه از بیخ و بن زمینی که از آن گیاه و درخت می روید مى‏سوزد به طورى که دیگر قابل تجدید برای روئیدن نیست  
مَنبِت: رستنگاه گیاه.


...........................................................................................................
( 3738) گر ترش روى است آن دِى ،مشفق است   
                      صیف ،خندان است، اما مُحرِق است‏
اگر زمستان ترش رو است باطناً مهربان است تابستان خندان است ولى سوزاننده است
صَیف: تابستان.
مُحرق: سوزنده.
...........................................................................................................
( 3739) چون که قبض آید ،تو در وى، بسط بین     
                     تازه باش و ،چین میفکن در جبین‏
قبض که آمد تو با او بسط ببین و خوشحال بوده چین بر جبین میفکن( ان مع العسر یسرا )
...........................................................................................................
( 3740) کودکان خندان و، دانایان تُرش   
                        غم ،جگر را باشد و ،شادى ز شُش‏
برای مثال ،کودکان همواره خندانند و دانایان ترش رو هستند ، محل غم در جگر است  و خنده از شش است
( دانا اهل خون جگر خوردن است ولی نادان مانند کودک، جگر غم خوردن ندارد و پیوسته از شش می خندد و غافل از انجام کار است
گرگ اجل یکایک از این گله می برد    
                      واین گله را ببین که چه آسوده  میچرد
...........................................................................................................
 ( 3741) چشم کودک، همچو خر در آخُر است 

                         چشم عاقل، در حساب آخِر است‏
دیده کودک همیشه در پی خوراکى جستن است و  چشمش در آخور است ولى چشم عاقل عاقبت اندیش است و حساب آخِر را مى‏کند


...........................................................................................................
( 3742) او در آخُر، چرب مى‏بیند، علف   
                             وین ز قصّاب آخرش بیند، تلف‏
او ( کودک )در آخور علف را چرب مى‏بیند ولی  این ( عاقل )در آخِر ،کشته شدن به دست قصاب را حساب مى‏کند


...........................................................................................................
( 3743) آن علف، تلخ است کین قصّاب داد                                          بهر لَحمِ ما، ترازویى نهاد
در نزد عاقل ،آن علفى که قصاب مى‏دهد تلخ است زیرا که او ترازو براى فروش گوشت ما نهاده است


...........................................................................................................
( 3744) رَو ،ز حکمت خور علف، کآن را خدا     
                     بی‏غرض داده است، از محض عطا
برو از راه یافتن درس حکمت، علف  بخور که آن را خداى تعالى محض عطا بدون عوض داده است و خطری به دنبال ندارد
از حکمت علف خوردن: برخوردار بودن از آن. (بقره، 269) وَ مَنْ یُؤْتَ اَلْحِکْمَةَ فَقَدْ أُوتِیَ خَیْراً کَثِیراً.(به کسی که حکمت داده شد پس به او خیر کثیر عنایت گردید) 2: 269


...........................................................................................................
( 3745) فهم نان کردى، نه حکمت ،اى رهى!         
                    ز آنچه حق گفتت، کُلُوا مِن رِزقِه‏
از فرمایش خداى تعالى که فرمود کُلُوا مِنْ رِزْقِهِ  تو فقط نان را فهمیدى که رزق است و از گفتة خداوند حکمت را متوجه نشدى
کُلُوا مِن رِزقه: بخورید از روزى او. برگرفته از سوره ملک آیه 15 است که می‏فرماید: هُوَ اَلَّذِی جَعَلَ لَکُمُ اَلْأَرْضَ ذَلُولاً فَامْشُوا فِی مَناکِبِها وَ کُلُوا مِنْ رِزْقِهِ وَ إِلَیْهِ اَلنُّشُورُ 67: 15 یعنى اوست که زمین را براى شما رام نمود پس در اطراف و جوانب او راه بروید و از روزى خداوند بخورید و نشر شما و بر انگیختنتان از قبر بسوى اوست


...........................................................................................................
( 3746) رزق حق ،حکمت بود ،در مرتبت 
                               کآن گلو گیرت نباشد، عاقبت‏
و بدان که ، رزق خداوند ،رتبه حکمت دارد (و در مرتبه برتر از نان است) و عاقبت هم گلو گیر تو نخواهد شد


 ..........................................................................................................
( 3747) این دهان بستى،دهانى باز شد     
                          کو خورندة لقمه‏هاى راز شد
اگر این دهان ظاهر را بستى، برای تو دهان دیگرى باز می‏شود که خورنده لقمه ‏هاى اسرار است


 ..........................................................................................................
( 3748) گر ز شیر دیو ،تن را وابرى     
                         در فِطام او ،بسى نعمت خورى‏
اگر طفل تن خود را از شیر دیو نفس ببرى و به طعام‏لذیذ دیگرى عادت دهی، بسى نعمتهای روحانی  خواهى خورد
فِطام: از شیر بریدن.


...........................................................................................................
شرح خلاصه ابیات از بیت 3734 تا3748 : گاه در دل گرفتگى پدید آید و سبب آن معلوم نباشد، در چنین حال باید تسلیم بود تا آن حالت برود و اگر تسلیم شود قبض به زودى بر طرف گردد که خداوند فرموده است: وَ اللَّهُ یَقبِضُ وَ یَبسُط. (رساله قشیریه، ص 36)
مولانا حالت قبض و بسط را به تابستان و زمستان همانند کرده است. اگر همیشه تابستان باشد کشت‏ها سوزد و اگر پیوسته زمستان بود هیچ گیاهى نروید. اگر پیوسته بسط باشد به بَطَر و تکبر و غرورکشد و اگر قبض استمرار یابد به نومیدى مى‏انجامد. آخر بینان عاقبت را نگرند و تسلیم شوند و چین بر رخ نیفکنند و آخور بینان با از دست شدن نعمت ظاهرى غمناک گردند. آخربین نگران است مبادا نعمت استدراجى بود و نقمتش به دنبال، و آخور بین بدان نعمت سر گرم است و خوشحال. آن که از این نعمت ببرد، به نعیم جاودانى رسد.

*****************************************************
متن ابیات:
 ( 3749) تُرک جوشَش ، شرح کردم، نیم خام                                           از حکیم غزنوى ،بشنو تمام‏
 ( 3750) در الهى نامه، گوید ،شرح این        

                                      آن حکیم غیب و فخرُ العارفین‏
 ( 3751) غم خور و،نانِ غم افزایان مَخَََور             

                   ز آن که عاقل غم خورد کودک شکر
 ( 3752) قندِ شادى ، میوة باغ غم است      

                     این فرح، زخم است و، آن غم، مرهم است‏
 ( 3753) غم چو بینى، در کنارش کَش، به عشق                                     از سر رَبوَه نظر کن در دَمِشق‏
 ( 3754) عاقل از انگور ، مِى،  بیند همى                                             عاشق از معدوم ،شِى بیند همى‏
 ( 3755) جنگ می‏کردند، حمّالان پَریر                       

             تو مَکِش ،تا من کَشَم حملش، چو شیر
 ( 3756) ز آن که ز آن رنجَش، همى‏دیدند سود               

            حمل را ،هر یک ز دیگر ،می‏ربود
 ( 3757) مزد حق کو؟ مزد آن بی‏ مایه کو؟     

                                این دهد گنجیت، مزد و، آن تَسو
 ( 3758) گنج زرّى که ،چو خسپى زیر ریگ       

                             با تو باشد آن،  نباشد مرده ریگ‏
 ( 3759) پیش پیشِ آن جنازه‏ات، مى‏دود                                               مونس گور و غریبى مى‏شود
 ( 3760) بهر روز مرگ، این دم مرده باش     

                              تا شوى با عشق سرمد، خواجه تاش‏
 ( 3761) صبر ،می‏بیند ز پردة اجتهاد                                                  روىِ چون گلنار و،  زُلفَینِ مُراد
 ( 3762) غم چو آیینه است ،پیش مجتهد                                         کاندرین ضد ،می‏نُماید، روىِ ضد
 ( 3763) بعد ضدِّ رنج ،آن ضدّ دگر 

                                                   رو دهد ، یعنى گشاد و کرّ و فر
 ( 3764) این دو وصف، از پنجة دستت، ببین                                       بعد قبض مشت ،بسط آید یقین‏
 ( 3765) پنجه را ،گر قبض باشد، دائما                                                  یا همه بسط، او بود چون مبتلا
( 3766) زین دو وصفش، کار و مکسب، منتظِم      

                     چون پر مرغ، این دو حال او را، مهم‏
 ( 3767) چون که ،مریم مضطرب شد ،یک زمان                                همچنان که بر زمین، آن ماهیان‏

*****************************************************
شرح ابیات:
( 3749) تُرک جوشَش، شرح کردم،نیم خام                                                از حکیم غزنوى، بشنو تمام‏
اینکه من گفتم و شرح کردم ، پخته نبود و ترک جوش شده نیم خام بود ،اگر سخن پخته می‏خواهى از حکیم غزنوى بشنو
تُرک جوش: کنایت از نیم پخته. ترکان گوشت را نیم پخته خورند و گویند در گوشت مُهَرّا ، قوت نباشد. (فرهنگ رشیدى، فرهنگ انجمن آرا، لغت نامه)
بس بجوشیدى در این عهد مَدید    
                                        تُرک جوشى هم نگشتى اى قَدید
(1776/6 )
ترک جوش شرح کردن: کنایت از کامل نساختن مطلب.


...........................................................................................................
( 3750) در الهى نامه ،گوید شرح این   
                                   آن حکیم غیب و فخرُ العارفین‏
آن حکیم غیب و فخر العارفین در الهى نامه شرح این مطلب را داده و مى‏گوید
الهى نامه: حدیقة الحقیقه سنایى. نیکلسون نوشته است ممکن است مقصود مولانا بیت زیر باشد:
غم خود خور ز دیگران مندیش                    
                    تو بره خویشتن بنه در پیش‏
(حدیقة الحقیقة، ص 292)
اما این بیت مناسب‏تر به نظر مى‏رسد:
غم جان خور که آنِ نان خورده است          
                                تا لب گور گرده بر گرده است‏
جان بی‏نان بکس نداد خداى                           
                              ز انکه از نان بماند جان بر جاى‏
(حدیقة الحقیقة، ص 106)
و بیت‏هایى که در صفحه 75 به بعد حدیقه آمده:
آن نبینى که پیشتر ز وجود                 
                                         چون تو را کرد در رحم موجود
گرت هستِ زمانه پست کند                                                               أحسَنُ الخالِقینت هست کند
(حدیقة الحقیقة، ص 75-  77)


...........................................................................................................
( 3751) غم خور و ،نانِ غم افزایان، مَخَور    
                         ز آن که عاقل غم خورد، کودک شکَر
غم بخور و نان کسانى که غم در دلها می‏افزایند نخور چرا که عاقل غم و کودک شکر می‏خورد


...........................................................................................................
( 3752) قندِ شادى ،میوه باغِ غم است 
                             این فرح زخم است و ،آن غم مرهم است‏
قند شادى حقیقی میوه باغ غم عارفانه خوردن است و این شادیهای ظاهری، زخم است و آن غم حقیقی  مرهم آن زخم است


...........................................................................................................
( 3753) غم چو بینى، در کنارش کَش به عشق                                           از سر رَبوَه ،نظر کن در دمشق‏
وقتى غم می‏بینى او را عاشقانه در کنار گیر و پیش از آن که بتو برسد او را استقبال کن آرى از بالاى تپه ربوه (ربوه تپه‏اى است در نزدیکى دمشق که شهر از بالاى آن دیده مى‏شود )به شهر دمشق نظر کن و ببین که چقدر شهر زیبایى است
رَبوَه (رَبوة): (و به کسر و ضم اول نیز) پشته.
از سر ربوه در دمشق نظر کردن: بیننده هنگامى زیبایى شهر دمشق را نیک می‏بیند که بر بالاى کوه (مثلا کوه قاسیون) رود از آن جا شهر غَوطَه را که یکى از چهار بهشت دنیایش گفته‏اند خواهد دید. در این بیت مقصود دور نگریستن و پایان کار را دیدن است. بعض مفسران گفته‏اند مقصود از رَبوَه در آیه: (مؤمنون، 50) وَ جَعَلْنَا اِبْنَ مَرْیَمَ وَ أُمَّهُ آیَةً وَ ءاوَیْناهُما إِلى‏ رَبْوَةٍ ذاتِ قَرارٍ وَ مَعِینٍ. 23: 50 شهر دمشق است. (نگاه کنید به: کشف الاسرار، ج 6، ص 438)


...........................................................................................................
( 3754) عاقل از انگور، مَى بیند همى                                               عاشق از معدوم ،شَى بیند همى‏
عاقل از انگور ،می ،می‏بیند و عاشق از معدوم و هیچ چیز ، چیز میبیند
از انگور مى دیدن: کنایت از عاقبت دیدن.


...........................................................................................................
( 3755) جنگ می‏کردند حمّالان پَریر
                                       تو مَکش تا من کشم حملش چو شیر
برای مثال ،روز پیش ،حمالها با هم جنگ می‏کردند که بار را تو مکش تا من آنرا مانند شیر حمل کنم 
جنگ حمّالان: نگاه کنید به: شرح بیت 1825-  1824/ 2.


...........................................................................................................
( 3756) ز آن که ز آن رنجَش، همی‏دیدند سود       
                      حمل را ،هر یک ،ز دیگر می‏ربود
آنها در رنج بار کشى، سود می‏دیدند بنابراین  بار را هریک از دیگری می ربود
حمل: بار.
...........................................................................................................
( 3757) مزد حق کو؟ مزد آن بی‏مایه کو؟         
                    این دهد گنجیت مزد و، آن تَسو
مزدى که حق می‏دهد کجا و مزدى که این بیمایگان می‏دهند کجا این گنجى مزد می‏دهد و آن چیزی کم بها


...........................................................................................................
( 3758) گنج زرّى ،که چو خسپى، زیر ریگ    
                           با تو باشد آن، نباشد، مرده ریگ‏
آرى گنج زرى بتو می‏دهد که چون در زیر خاک بخوابى با تو است و به میراث به دیگران منتقل نمی‏شود
گنج زر: کنایت از کردار نیک.


...........................................................................................................
( 3759) پیش پیشِ آن جنازه‏ات ،می‏دود
                                    مونس گور و غریبى، می‏شود
آنچه خداوند می دهد ،پیشا پیش جنازه‏ات می‏دود و مونس گور و غریبى تو  می گردد


...........................................................................................................
( 3760) بهر روز مرگ ،این دم مرده باش   
                     تا شوى با عشق سرمد ،خواجه تاش‏
پس به خاطر   روز مرگ، امروز مرگ اختیاری را دریاب  تا با عشق سرمدى هم آغوش شوى
بهر روز مرگ مردن:
همچنان که آرزوى سود هست       
                    آرزوى مرگ بردن ز آن به است‏
(3969/1)
...........................................................................................................
مضمون بیت‏ها ازبیت  3755 تا 3760 گرفته از حدیث «مُوتُوا قَبلَ أن تَمُوتوا» است. حدیث‏هاى فراوانى از رسول (ص) و امامان رسیده است که بایستى آماده رسیدن مرگ بود و از جمله آن حدیث ها  این حدیث است: زیرک‏ترین زیرکان کسى است که مرگ را فرا یاد آرد و مهیاى پذیرفتن آن بود. (دعائم الاسلام، به نقل از بحار الانوار، ج 79، ص 167)


...........................................................................................................
( 3761) صبر ،میبیند ز پردة اجتهاد        
                                   روى چون گلنار و، زُلفینِ مُراد
شخص عاقل و با صبر   در پرده اجتهاد   چهره گل رنگ و زلفین قشنگ محبوب و مطلوب خود را می‏بیند وتماشا می‏کند
پرده اجتهاد: اضافه مشبه به، به مشبه. (اگر شکیبایى ورزد و بکوشد به مقصود خواهد رسید).


...........................................................................................................
( 3762) غم ،چو آیینه است پیش مجتهد    
                                کاندرین ضد ،می‏نماید روى ضد
در پیش مجتهد در راه حقیقت ، غم مانند آینه است که در آن ضد روى خود یعنی شادی را می‏نماید
مجتهد: کوشنده در راه رسیدن به حقیقت.


...........................................................................................................
 ( 3763) بعد ضدّ رنج، آن ضدّ دگر   
                                    رو دهد ،یعنى گشاد و کرّ و فر
رنج و راحت دو ضدند، یعنی  بعد از رنج، ضد او یعنی شادی ،به میان می آید که گشایش و بهجت و سرور است


...........................................................................................................
 ( 3764) این دو وصف،از پنجه دستت ببین           
                     بعد قبض مشت، بسط آید یقین‏
برای دانستن این دو وصف ،پنجه دست خود را نگاه کن که پس از قبض و بسته شدن انگشتان، ناچار بسط پیش خواهد آمد و انگشتان باز می‏شوند


...........................................................................................................
 ( 3765) پنجه را ،گر قبض باشد،دائما  
                             یا همه بسط، او بود چون مبتلا
 پنجه اگر همیشه بسته یا همیشه گشاده باشد یقیناً علیل و بیمار و مبتلا است


...........................................................................................................
( 3766) زین دو وصفش، کار و مکسب منتظِم 
                     چون پر مرغ ،این دو حال او را مهم‏
از این قبض و بسط می‏تواند کار و کسب و صنعت را اداره نماید و همان طور که پر مرغ باید باز و بسته‏ شود تا مرغ بتواند پرواز کند یا بچرد این قبض و بسط براى انسان مهم است‏


...........................................................................................................
( 3767) چون که مریم ،مضطرب شد یک زمان                              همچنان که بر زمین، آن ماهیان‏
مریم از دیدن روح القدس چون ماهى که روى خاک بیفتد مضطرب گردید


...........................................................................................................
شرح خلاصه ابیات از بیت 3749 تا 3767***به دنبال آن چه در بیت‏هاى پیش فرمود، در این بیت‏ها ناآگاهان را توجه می‏دهد که اگر از روزگار سختى دیدند نهراسند، و بدانند که در پى آن آرامشى است و اگر مُکنتى در دست دیگران دیدند حسرت آن را نخورند که آن از دست شدنى است و اگر رنجى بدانها رسید بدانند که به دنبال آن راحتى مقدر است. به جاى غم این جهان،  غم آن جهان خورند و در کردار نیک بکوشند که آن چه پس از مرگ با آنان خواهد بود عمل صالح است.
منبع:http://etrat.naserin.com
پاسخ
 سپاس شده توسط mahshad
22-12-2013، 05:02 AM,
ارسال: #13
RE: شاعر
پدر محمد تقی بهار نیز مانند خود او لقب ملک الشعرایی داشته است. وقتی بهار جوان بعد از مرگ پدر مطرح شد و مدعی عنوان ملک الشعرایی، برخی در قوت طبع شعر او تردید کردند و او را به امتحانی بسیار دشوار مکلف نمودند.
امتحان از این قرار بود که بهار می‌بایست در مجلسی حضور پیدا کند و با واژه‌هایی که به او گفته می‌شد، از خود رباعی بسراید که دربرگیرنده همۀ آن واژه ها باشد.

اولین سری واژه‌ها از این قرار بود:

خروس، انگور، درفش، سنگ
و بهار اینچنین سرود :

برخاست "خروس" صبح برخیز ای دوست
خون دل "انگور" فکن در رگ و پوست
عشق من و تو قصۀ مشت است و "درفش"
جور تو و دل، صحبت "سنگ" است و سبوست

سپس واژه های :
تسبیح، چراغ، نمک، چنار
بهار سرود :

با خرقه و "تسبیح" مرا دید چو یار
گفتا ز "چراغ" زهد ناید انوار
کَس شهد ندیده است در کام "نمک"
کَس میوه نچیده است از شاخ "چنار"

و در آخر:
گل رازقی ، سیگار ، لاله ، کشک
و بهار چنین سرود :

ای برده "گل رازقی" از روی تو رشک
در دیدۀ مه ز دود "سیگار" تو اشک
گفتم که چو "لاله" داغدار است دلم
گفتی که دهم کام دلت یعنی "کشک"

بهار خود می گوید : در آن مجلس جوانی بود طناز و خودساز که از رعنایی به رعونت ساخته و از شوخی به شوخگنی پرداخته با این امتحانات دشوار و رباعیات بدیهه باز هل من مزید گفته و چهارچیز دیگر به کاغذ نوشت و گفت تواند بود که در آن اسامی تبانی شده باشد و برای اذعان کردن و ایمان آوردن من ، بایستی بهار این چهار چیز را بسراید :

آینه ، اره ، کفش ، غوره
من برای تنبیه آن شوخ چشم دست اطاعت بر دیده نهاده ، وی را هجایی کردم که منظور آن شوخ هم در آن هجو به حصول پیوست و آن این است :

چون "آینه" نورخیز گشتی احسنت !
چون "اره" به خلق تیز گشتی احسنت!
در "کفش" ادیبان جهان کردی پای
"غوره" نشده مویز گشتی احسنت
پاسخ
25-12-2013، 06:22 AM, (آخرین ویرایش در این ارسال: 31-07-2014، 10:30 AM، توسط خانوم خانوما.)
ارسال: #14
RE: شاعر
ادامه اشعار مولانا
رسیدن معشوقى از عاشق غریب خود که از شهرها کدام شهر را خوش‏تر یافتى و انبوه‏تر و محتشم‏تر و پر نعمت‏تر و دلگشاتر

 مُحتشم: با شکوه، با جلال.
  ( 3808) گفت معشوقى به عاشق کاى فَتَى                                        تو به غربت دیده‏اى بس شهرها
 ( 3809) پس کدامین شهر ز آن جا خوش‏تر است                  گفت آن شهرى که در وى دل بر است‏
 ( 3810) هر کجا باشد شه ما را بِساط                                                  هست صحرا ،گر بود سَمُّ الخِیاط
 ( 3811) هر کجا که یوسفى باشد چو ماه                                       جنّت است ار چه که باشد قعر چاه‏

شرح ابیات از بیت 3808 تا 3811 :
( 3808) گفت معشوقى به عاشق ،کاى فَتَى     
                         تو به غربت دیده‏اى بس شهرها
معشوقى بعاشق خود گفت تو در غربت بسى شهرها دیده‏اى


...........................................................................................................
 ( 3809) پس کدامین شهر ز آن جا خوش‏تر است         
       گفت آن شهرى که در وى دل بر است‏
کدام یک از شهرها را خوشتر دارى گفت آن شهرى که دل بر من در آن جاست‏


...........................................................................................................
( 3810) هر کجا باشد شه ما را بساط            
                      هست صحرا ،گر بود سَمُّ الخِیاط
هر جا که شاه ما بساط گسترده باشد آن جا اگر زیر زمینى تنگ یا بقدر سوراخ سوزنى باشد در نظر عاشق صحراى وسیعى است
سَمّ الخیاط: سوراخ ته سوزن. (اعراف، 40) «حَتَّى یَلِجَ الجَمَلُ فِى سَمِّ الخِیاط.» به بهشت وارد نشوند تا طناب کشتى به سوراخ سوزن داخل شود. (نگاه کنید به: شرح بیت 3065/1)


...........................................................................................................
 ( 3811) هر کجا که یوسفى باشد چو ماه       
                   جنّت است ار چه که باشد قعر چاه‏
هر جا که یوسف رخ من باشد آن جا بهشت من است اگر چه قعر چاه باشد


...........................................................................................................
شرح خلاصه ابیات از بیت 3789 تا 3811

شاه و دلبر ،رمز عارف کامل و ولى واصل است که عاشق بدو رو مى‏آورد و چون بدو رسید، محضرش را لذت بخش‏ترین جاى‏ها مى‏بیند و همه چیز در دیده او خوش مى‏آید.


**** متن ابیات: از بیت 3812 تا3819
***منع کردن دوستان او را از رجوع کردن به بخارا و تهدید کردن و لاابالى گفتن او
لااُبالى: (جمله فعلیه) پروا ندارم.
 ( 3812) گفت او را ناصحى، اى بى‏خبر !        

                          عاقبت اندیش، اگر دارى هنر
 ( 3813) در نگر ،پس را به عقل و پیش را             

                 همچو پروانه، مسوزان خویش را
 ( 3814) چون بخارا مى‏روى ؟دیوانه‏اى؟               

                     لایق زنجیر و زندان خانه‏اى‏
 ( 3815) او ز تو، آهن همى‏خاید ز خشم       
                     او همى‏جوید تو را ،با بیست چشم‏
 ( 3816) مى‏کند او تیز، از بهر تو کارد                
               او سگ قحط است و تو ،انبانِ آرد
 ( 3817) چون رهیدى و خدایت راه داد              

            سوى زندان مى‏روى؟ چونت فتاد؟
( 3818) بر تو ،گر ده گون موکَّل آمدى                

                عقل بایستى ،کز ایشان کُم زدى‏
 ( 3819) چون موکَّل نیست بر تو هیچ کس         

               از چه بسته گشت، بر تو پیش و پس‏

*****************************************************
**** شرح ابیات: از بیت 3812 تا3819
( 3812) گفت او را ناصحى اى بى‏خبر  
                                 عاقبت اندیش اگر دارى هنر
ناصحى باو گفت که اى بى‏خبر اگر عاقلى عاقبت اندیشى کن


...........................................................................................................
 ( 3813) در نگر پس را به عقل و پیش را          
                   همچو پروانه مسوزان خویش را
پس و پیش کار خود را نگاه کن و چون پروانه خود را به آتش نزن


...........................................................................................................
 ( 3814) چون بخارا مى‏روى؟ دیوانه‏اى؟     
                             لایق زنجیر و زندان خانه‏اى‏
تو که خیال بخارا رفتن دارى دیوانه هستى و باید در تیمارستان زنجیرت کنند


...........................................................................................................
 ( 3815) او ز تو، آهن همى‏خاید ز خشم         
                او همى‏جوید تو را با بیست چشم‏
او نسبت بتو خشمگین است و با بیست چشم تو را جستجو مى‏کند
آهن خاییدن: سخت خشمگین بودن و این معنى مجازى است و اصل آن در مورد ستوران است که چون بسته باشند و رها شدن نتوانند، از خشم لگام خود را خایند.


...........................................................................................................
 ( 3816) مى‏کند او تیز از بهر تو کارد        
                   او سگ قحط است و تو انبانِ آرد
او براى تو کارد خود را تیز مى‏کند و چون سگ ایام قحطى  است و تو چون انبان آرد هستى که تا به او برسى حمله مى‏کند
سگ قحط: سگ سخت گرسنه. چه در قحط سال سگان کمتر نان یابند.


.......................................................................................................................................................
 ( 3817) چون رهیدى و خدایت راه داد         
                سوى زندان مى‏روى؟ چونت فتاد؟
اکنون که خدا تو را از دست او خلاصى داده مگر دیوانه هستى که با پاى خود سوى زندان مى‏روى؟


...........................................................................................................
 ( 3818) بر تو گر ده گون موکَّل آمدى     
                         عقل بایستى کز ایشان کُم زدى‏
اگر ده نفر ،موکل بردن تو به سوی بخارا بودند عقل حکم مى‏کرد که از رفتن آستین تکان دهی و فرار کنی
کُم زدن: چنین است ضبط نسخه اساس. «کُم» در عربى «آستین» است و معنى «کُم زدن»، «آستین تکان دادن و از چنگ موکلان رستن» است. و محتمل است «گُم زدن» باشد به معنى پنهان شدن. (اگر ده نگهبان بر تو مى‏گماردند عاقلانه بود که از آنان پنهان شوى).


...........................................................................................................
( 3819) چون موکَّل نیست بر تو هیچ کس      
                  از چه بسته گشت بر تو پیش و پس‏
اکنون که کسى موکل تو نیست چرا راه از پس و پیش برتو بسته شده و خود را مجبور به رفتن می بینی و چه اجبارى دارى که عازم رفتن شده‏اى؟
پیش و پس بسته گشتن: راه به جایى نداشتن، نگریختن.
*****************************************************
**** متن ابیات: از بیت 3820 تا3829
 ( 3820) عشقِ پنهان ،کرده بود او را اسیر        

                         آن موکِّل را نمى‏دید، آن نَذیر
 ( 3821) هر موکَّل را ،موکِّل مختفى است           

             ور نه او در بند سگ طبعى، ز چیست‏
 ( 3822) خشم شاه عشق، بر جانش نشست                                       بر عوانىّ و سیه روییش بست‏
 ( 3823) مى‏زند او را ،که هین او را بزن                  

                    ز آن عوانانِ نهان، افغان من‏
 ( 3824) هر که بینى ،در زیانى مى‏رود                  

                      گر چه تنها، با عوانى مى‏رود
 ( 3825) گر از او واقف بُدى، افغان زدى                    

             پیش آن سلطانِ سلطانان شدى‏
( 3826) ریختى بر سَر به پیش شاه ،خاک                  

                 تا أمان دیدى، ز دیو سهمناک‏
 ( 3827) میر دیدى خویش را، اى کم ز مور               

       ز آن ندیدى آن موکَّل را ،تو ،کور
 ( 3828) غرّه گشتى ،زین دروغین پَرّ و بال      

                           پرّ و بالى کو کَشد سوىِ و بال‏
 ( 3829) پر سبک دارد ،ره بالا کند                   

                    چون گِل آلو شد، گرانى‏ها کند

**********************************************************************************************************
**** شرح ابیات: از بیت 3820 تا 3829
( 3820) عشقِ پنهان کرده بود او را اسیر       
                      آن موکِّل را نمى‏دید آن نَذیر
عشق پنهانى آن وکیل صدر جهان را اسیر کرده بود ولی آن ناصح این موکل زورمند را نمى‏دید
موکَّل: گمارده، مأمور.
 مُوَکِّل: گمارنده، و در بیت کنایت از عشق نهانى.
نَذیر: ترساننده، أندرز دهنده.


...........................................................................................................
( 3821) هر موکَّل را موکِّل مختفى است       
                ور نه او در بند سگ طبعى ز چیست‏
هر کسى که کارى مى‏کند یا حمله‏اى مى‏نماید یک موکل مخفى دارد و گرنه براى چه در بند این سگ طبع و درنده خوئی چون سگ است
سگ طبعى: کنایت از درنده خویى. آزار مردم. (مأمورى که مردم را آزار مى‏دهد از خود اختیارى ندارد، کار او تأثیر خوى اوست که وى را بدین کار وا مى‏دارد، چنان که وکیل صدر جهان که خود را به خطر مى‏افکند بَرنده او علاقه نهانى‏اش به دیدن صدر جهان بود).


...........................................................................................................
( 3822) خشم شاه عشق بر جانش نشست   
                                بر عوانى و سیه روییش بست‏
شاه عشق بر او خشمگین گردیده و خشم او مأمورین سخت گیرى بر وِى گماشته و سیه رویش نموده است
شاه عشق: اضافه مشبه به به مشبّه.


.......................................................................................................................................................
( 3823) مى‏زند او را که هین او را بزن       
                           ز آن عوانانِ نهان، افغان من‏
همان مأمور او را مى‏زند و مى‏گوید که این را بزن آرى تمام افغان من از همان مأمور نهانى است
عوانان نهان: موکلان درونى. (شهوتِ مال، جاه، و ده‏ها عامل دیگر عوانان نهانى‏اند که آدمى را در اختیار دارند و او را به بد کارى و بد سیرتى وا مى‏دارند).


.......................................................................................................................................................
 ( 3824) هر که بینى در زیانى مى‏رود          
                       گر چه تنها، با عوانى مى‏رود
هر کس را که مى‏بینى   به زیان خود اقدام مى‏کند اگر چه ظاهراً تنها است ولى مأمورینى همراه او است که او را مى‏برد


.......................................................................................................................................................
 ( 3825) گر از او واقف بُدى، افغان زدى                  
            پیش آن سلطانِ سلطانان شدى
اگر از آن مأمور خبر مى‏داشت ناله مى‏کرد و به پیشگاه سلطان سلطانان مى‏رفت و به خدا پناهنده می شد
.......................................................................................................................................................
 ( 3826) ریختى بر سَر به پیش شاه ،خاک        
                       تا أمان دیدى ز دیو سهمناک‏
و در پیش شاه خاک بر سر مى‏ریخت( اظهار ذلت و بیچارگی می کرد) تا از دیو سهمناک و همان موکل و مأمور ایمن مى‏شد


.......................................................................................................................................................
( 3827) میر دیدى خویش را؟ اى کم ز مور ؟                      
  ز آن ندیدى آن موکَّل را تو کور
اى کمتر از مور چرا تو خود را امیر و آقا دیدى و از این جهت کور شده و آن موکل را ندیدى


.......................................................................................................................................................
 ( 3828) غرّه گشتى ،زین دروغین پرّ و بال      
                         پرّ و بالى کو کشد سوى و بال‏
تو به این پر و بال دروغین که بالاخره تو را به طرف و بال مى‏کشد مغرور شدى


.......................................................................................................................................................
 ( 3829) پر سبک دارد ره بالا کند                       
       چون گِل آلو شد گرانى‏ها کند
تو مانند پرنده ای که هرگاه پر او سبک باشد به بالا متمایل مى‏شود و چون گل آلود شد سنگینیها مى‏کند و برزمین می ماند و از پرواز باز می ماند
پر سبک داشتن: علقه‏هاى دنیاوى را به یک سو افکندن.
گِل آلو شدن: استعارت از گناه آلود گشتن.


.......................................................................................................................................................
شرح خلاصه ابیات از بیت 3820 تا 3829***به مناسبت داستان وکیل صدر جهان و اینکه او به ناخواه و بى‏اختیار قصد بخارا کرد، نکته‏اى دقیق را بیان مى‏کند که در قرآن کریم و اخبار بدان اشارت شده است. آدمى را خوى نیک است و خوى بد. و هر یک از این دو خو او را بدانچه لازم آن خوست مى‏کشاند. این خو را مولانا موکِّل مى‏نامد و صاحب خو را موکَّل آن. خوى بد نتیجه القاى شیطان است که: (نساء، 38)وَ مَنْ یَکُنِ اَلشَّیْطانُ لَهُ قَرِیناً فَساءَ قَرِیناً: 4: 38 و آن که شیطان هم دم وى باشد پس بد هم دمى است. و در حدیث است که «ما مِنکُم مِن أحَدٍ إلاَّ وَ قَد وُکِّلَ بِهِ قَرِینٌ مِنَ الجنِّ وَ قَرِینٌ مِنَ المَلائِکَةِ.» (هیچکس از شما نیست مگر اینکه بر شما گمارده شده است همنشینی از جن و ملائکه) (شرح انقروى) «ما مِن أحَدٍ إلاَّ وُکِّلَ بِهِ قَرینَهٌ اِى مُصاحِبَهٌ مِنَ المَلائِکَةِ أوِ الشَّیاطین.»(هیچکدام از شما نیست مگر آنکه برای او همنشینی هست آری یا همنشینی از ملائکه یا از شیاطین) 
 (بحار الانوار، ج 69، ص 4، از نهایه)
 اگر به عوانى و آزار مردم تن مى‏دهد آن موکل است که وى را بدان کار وا مى‏دارد، اما نه او و نه دیگرى او را نمى‏بیند چه اگر مى‏دید به خدا پناه مى‏برد و از او یارى مى‏خواست. او خود را صاحب قدرت مى‏بیند و فریفته‏ى پر و بال (مختصر قدرت) خویش است. پر و بالى که به گودال ضلال در مى‏افکند که از آن برون آمدن نتواند.

**************************************************************************************************************************
**** متن ابیات:از بیت 3830 تا 3843
**لاابالى گفتن عاشق، ناصح و عاذِل را از سر عشق
عاذِل: سرزنش کننده.
 ( 3830) گفت اى ناصح خمش کن چند چند؟       

           پند کم ده ز آن که بس سخت است بند
 ( 3831) سخت‏تر شد بند من از پندِ تو                                                عشق را نشناخت دانشمندِ تو
 ( 3832) آن طرف که عشق مى‏افزود درد                     
                   بو حنیفه و شافعى درسى نکرد
 ( 3833) تو مکن تهدید از کشتن که من                                                تشنه زارم به خون خویشتن‏
 ( 3834) عاشقان را هر زمانى مردنى است                                      مردن عُشّاق خود یک نوع نیست‏
 ( 3835) او دو صد جان دارد از جان هُدى              

               و آن دو صد را مى‏کند هر دم فِدى‏
 ( 3836) هر یکى جان را ستاند ده بها                                                       از نُبى خوان عَشرَةُ أمثالِها
( 3837) گر بریزد خون من آن دوست رو        

                                پاى کوبان جان بر افشانم بر او
 ( 3838) آزمودم مرگ من در زندگى است      

                    چون رهم زین زندگى پایندگى است‏
 ( 3839) اُقتُلُونِى اُقتُلُونِى یا ثِقَات                                                         إنَّ فِى قَتلِى حَیَاتاً فِى حَیات‏
 ( 3840) یا مُنِیرَ الخَدِّ یا رُوحَ البَقا                                                      اجتَذِب رُوحِى وَ جُد لِى بِالِلّقَا
 ( 3841) لِى حَبِیبٌ حُبُّهُ یَشوِى الحَشا                                                    لَو یَشَا یَمشِى عَلَى عَینِى مَشَى‏
 ( 3842) پارسى گو گر چه تازى خوش‏تر است            

                عشق را خود صد زبان دیگر است‏
 ( 3843) بوى آن دلبر چو پرّان مى‏شود           

                            آن زبان‏ها جمله حیران مى‏شود

**************************************************************************************************************************
**** شرح ابیات: :از بیت 3830 تا 3843
( 3830) گفت اى ناصح خمش کن چند چند           
       پند کم ده ز آن که بس سخت است بند
گفت اى ناصح !خاموش باش تا چند پندم مى‏دهى کم پند بده که بند من بسى محکم است
سخت بودن بند: کنایت از عشقى که ناخواسته او را به سوى صدر جهان مى‏کشید.
عشقِ پنهان کرده بود او را اسیر                            
      آن موکّل را نمى‏دید آن نذیر
) 3820/3(
.......................................................................................................................................................
 ( 3831) سخت‏تر شد بند من، از پندِ تو                      
           عشق را نشناخت دانشمندِ تو
بند درونی من در دعوت به سوی عشق از پند تو سخت‏تر شد دانشمندان علم ظاهری که آموز گار تو اند هنوز عشق را   نشناخته‏اند
سخت‏تر شدن بند از پند:در روایت است  «الإنسانُ حَرِیصٌ عَلَى ما مُنع.» (انسان به هر چه از او باز داشته می شود حرص می ورزد)
چنانکه در دفتر ششم بیت
کیست کز ممنوع گردد ممتنع        
                    چون که الإَنسان حَرِیصٌ ما مُنِع‏
)3659/6 (
دانشمند تو: کنایت از دارنده علم ظاهرى.


.......................................................................................................................................................
 ( 3832) آن طرف که عشق مى‏افزود درد                    
          بو حنیفه و شافعى درسى نکرد
در آن جا که عشق شعله مى‏کشد و درد مى‏افزاید بو حنیفه و شافعى درسى نگفته‏اند
بو حنیفه: نعمانِ ثابت (تولد 80  - ه. ق، وفات 150) پیشواى فرقة حنیفان است .
شافعى: محمد بن ادریس (تولد 150 - ه. ق، وفات 204) پیشواى فرقة شافعیان است .
درس نکردن: نیاموختن، فرا نگرفتن. نظیر:
و آنکه او آن نور را بینا بود                 
          شرح او کى کار بو سینا بود
)506/4(
منصور بر سر دار این نکته خوش سراید         
            از شافعى مپرسید امثال این مسائل‏


.......................................................................................................................................................
 ( 3833) تو مکن تهدید از کشتن که من      
                             تشنه زارم به خون خویشتن‏
تو مرا بکشتن تهدید مکن که من  با اصرار و التماس به خون خود تشنه ام
تهدید به کشتن کردن: ابن فارض راست در این معنى:
وَ إنِّى إلَى التَّهدِیدِ بِالمَوتِ راکِنٌ                 
              وَ مِن هَولِهِ أرکانُ غَیرِىَ هَدَّتِ‏
(دیوان ابن فارض، ص 57) (من به ترساندن از مرگ خوى گرفته‏ام، حالى که ارکانِ جز من، از بیم آن درهم ریخت)


.......................................................................................................................................................
( 3834) عاشقان را هر زمانى مردنى است       
                  مردن عُشّاق خود یک نوع نیست‏
عاشقان را هر لحظه مردنى تازه هست و مردن عشاق یک نوع نیست و مانند دیگران نمی باشد


.......................................................................................................................................................
 ( 3835) او دو صد جان دارد از جان هُدى              
      و آن دو صد را مى‏کند هر دم فِدى‏
او از نور هدایت دو صد جان دارد و درهر دم تمام آنها را فداى دوست مى‏کند


.......................................................................................................................................................
 ( 3836) هر یکى جان را ستاند ده بها            
                          از نُبى خوان عَشرَةُ أمثالِها
و براى هر یک از جان هائی که در راه دوست می دهد  ده بها در مقابل مى‏گیرد این مطلب را در قرآن بخوان که مى‏فرماید: فَلَهُ عَشْرُ أَمْثالِها 6: 160
در سوره انعام است مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثالِها 6: 160
عَشرَةُ أمثالِها: گرفته از قرآن کریم است: (انعام، 160)« مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثالِها 6: 160: آن که کار نیک کرده او را ده برابر است.»
نیم جان بستاند و صد جان دهد            
             آن چه در وهمت نیاید آن دهد
)245/1(
.......................................................................................................................................................
( 3837) گر بریزد خون من آن دوست رو       
                       پاى کوبان جان بر افشانم بر او
اگر دوست خونم را بریزد پاى کوبان جان در قدمش خواهم فشاند


.......................................................................................................................................................
 ( 3838) آزمودم مرگ من در زندگى است        
           چون رهم زین زندگى پایندگى است‏
آزمودم که مرگ حقیقی من در وابستگی به زندگى کنونى من است و چون از این زندگى خلاص شوم به ابدیت خواهم پیوست( تا به این زندگی وابسته ام در حقیقت مرده ام )


.......................................................................................................................................................
 ( 3839) اُقتُلُونِى اُقتُلُونِى یا ثِقَات           
                    إنَّ فِى قَتلِى حَیَاتاً فِى حَیات‏
اى دوستان خیر خواهم مرا بکشید آرى بکشید ز یرا درکشتن من، زندگى در زندگى است
اُقتُلُونى: گفته حلاج است. (نگاه کنید به: شرح بیت 3934/1به بعد)


.......................................................................................................................................................
 ( 3840) یا مُنِیرَ الخَدِّ یا رُوحَ البَقا             
                  اجتَذِب رُوحِى وَ جُد لِى بِالِلّقَا
اى آن که چهره درخشان دارى و روح بقا و پایندگى هستى روح مرا بطرف خود جذب کن و باوصل خویش به من لطف و بخشش   فرما
یا مُنِیرَ الخَدّ...: اى رخشنده رخسار، اى روان جاودانى، جان مرا بگیر و دیدار نصیبم گردان.


.......................................................................................................................................................

 ( 3841) لِى حَبِیبُ حُبُّهُ یَشوِى الحَشا                  
                 لَو یَشَا یَمشِى عَلَى عَینِى مَشَى‏
حبیبى دارم که دوستیش دلم را بریان کرده اگر بخواهد راه برود مختار است که بر بالاى چشم من راه مى‏رود
لِى حَبیبٌ...: مرا دوستى است که دوستى او درونم را بریان مى‏کند. اگر خواهد بر دیده من راه رود، رود.


.......................................................................................................................................................
 ( 3842) پارسى گو گر چه تازى خوش‏تر است          
                 عشق را خود صد زبان دیگر است‏
فارسى بگو اگر چه تازى بهتر است غیر اینها عشق صد زبان دیگر دارد


.......................................................................................................................................................
 ( 3843) بوى آن دلبر چو پرّان مى‏شود            
                آن زبان‏ها جمله حیران مى‏شود
وقتى بوى آن دلبر در فضا منتشر مى‏شود این زبانها همه حیران مى‏شوند و از وصف آن عاجز مى‏مانند
شرح مختصر ابیات از بیت 3830 تا 3843 ***بیم مرگ کسانى راست که زندگى را تنها در این جهان مى‏بینند، آن که خدا را شناخته است و به او عشق مى‏ورزد، از مردن تن باکى ندارد. بلکه مردن تن را رها شدن از قفس و سفر به زندگى جاوید مى‏داند. او چنان مجذوب محبوب است که خواهد در راه او کشته شود و بدو زنده ماند. این نکته دقیق را تنها کسى مى‏داند که از جام محبت چشیده باشد.
  منبع: دیدن لینک ها برای شما امکان پذیر نیست. لطفا ثبت نام کنید یا وارد حساب خود شوید تا بتوانید لینک ها را ببینید.
پاسخ
06-02-2014، 12:52 PM,
ارسال: #15
RE: شاعر
مولانا شاعر تکرار نشدنیه که به قول دکتر الهی قمشه ای ملتی که مولانا داره هرگز نباید درگیر مشکلات اعصاب و روان بشه چون هر شعر مولانا یک داروی آرامش بخش قویه.
پاسخ
09-02-2014، 04:57 AM, (آخرین ویرایش در این ارسال: 31-07-2014، 10:31 AM، توسط خانوم خانوما.)
ارسال: #16
RE: شاعر
ادامه اشعار مولانا
ابیات: از 4203 تا  4211

( 4203) آن ستى گوید و را، که پیش از این            
                              من چو تو بودم، ز اجزاىِ زمین‏
کدبانو مى‏گوید من هم پیش از این  که به تکامل راه یابم مثل تو از اجزاء زمین بودم
.........................................................................................................................................  
( 4204) چون بنوشیدم ،جهادِ آذرى 
                               پس پذیرا گشتم و، اندر خورى
چون به لباس آتش مجهز شده و به این لباس، آرایش یافتم، شایسته و پذیراى اِنعام گردیدم‏
جهاد آذرى: کوشش سخت. جهاد جان سوز. کنایت از تقلّب‏هاى احوال. گذراندن مرحله‏هاى جمادى نباتى و...
.........................................................................................................................................  
 ( 4205) مدّتى جوشیده‏ام ،اندر زمن 
                                  مدّتى دیگر، درون دیگِ تن‏
مدتى در زمانه به صورتهاى مختلف نبات و حیوان جوشیده‏ام و مدت دیگرى در درون دیگ تن (بوسیله حوادث گوناگون) در جوش بوده‏ام
.........................................................................................................................................  
 ( 4206) زین دو جوشش، قُوَّتِ حس‏ها شدم            
                             روح گشتم ،پس تو را اُستا شدم‏
و از این دو جوشش مایة تقویت حواس ظاهر و باطن خود گردیدم، سپس در قوت، روح شدم و استاد تو گردیدم
.........................................................................................................................................  
 ( 4207) در جمادى گفتمى، ز آن مى‏دوى            
                                تا شوى ،علم و صفات معنوى‏
در عالم جمادى که بودم  به خود مى‏گفتم که تو  از این جهت از این عالم مى‏روى ،که با رفتن از اینجا، سراسر دانش و صفات معنوى شوی
مى‏دوى: خطاب ستى است به خود.
.........................................................................................................................................  
 ( 4208) چون شدم من روح، پس بار دگر            
                           جوش دیگر کن ،ز حیوانى گذر
و به خود گفتم چون  هم اکنون به معنى حیوانى رسیدى و روح شدى بار دیگر جوش دیگر بزن و از حیوانى بگذر
 .........................................................................................................................................  
 ( 4209) از خدا مى‏خواه ،تا زین نکته‏ها     
                                    در نلغزى و، رسى در منتها
و از خداى تعالى بخواه که در نکات این معنى که از من مى‏شنوى و در قدمهایى که در این سفر بر مى‏دارى پایت نلغزد و راه را به آخر برسانى
.........................................................................................................................................  
 ( 4210) ز آن که از قرآن ،بسى گمره شدند             
                         ز آن رسن ،قومى درون چَه شدند
زیرا که بسیاری از مردم حتى از گفته قرآن گمراه شدند و قومى از این ریسمان به چاه گمراهی در افتادند
گمراه شدن از قرآن: اشارت است به این آیه: (اسراء، 82)وَ نُنَزِّلُ مِنَ اَلْقُرْءانِ ما هُوَ شِفاءٌ وَ رَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِینَ وَ لا یَزِیدُ اَلظَّالِمِینَ إِلاَّ خَساراً: 17: 82 و فرو مى‏فرستیم از قرآن آن چه بهبودِ گروندگان در آن‏ است و نمى‏افزاید ستمکاران را جز زیان.   و دیگر اشاره به آیه 26   در سوره بقره ،یُضِلُّ بِهِ کَثِیراً وَ یَهْدِی بِهِ کَثِیراً 2: 26
.........................................................................................................................................  
 ( 4211) مر رسن را، نیست جُرمى، اى عنود            
                             چون تو را، سوداى سر بالا نبود
ولى بدان که ریسمان تقصیرى ندارد  بلکه این  تو ئی که  نمى‏خواستى به بالا بروى‏
سوداى سر بالا: میل به کمال.
.........................................................................................................................................  
***خلاصه شرح  ابیات 4211-4203:ستى که رمز مربى است، نخود را که در مرحله سلوک است و به ریاضت مشغول، مى‏گوید آن چه از تحمل سختى و گذراندن مرحله‏هاى ریاضت به تو مى‏گویم، از روى بصیرت است. چرا که خود این مرحله‏ها را پیموده‏ام. آن که خواهان کمال است باید این ریاضت را با خوشرویى بر خود هموار کند. و این راهى است دشوار و در آن لغزشگاه‏هاى بى‏شمار. بود که پوینده‏اى از راه بگردد و به گمراهى در افتد. چنان که مردمى هم در فهم آیه‏هاى قرآن کریم که حبل اللَّه المتین است، در ماندند که «وَ لا یَزِیدُ الظّالِمینَ إلاَّ خَساراً.» پیوسته باید چشم یارى از خدا داشت و مرحله‏ها را پیمود و پشت سر گذاشت.
متبرک باد انسانی که به خداوند اعتماد می کند و در همه حال به او رو می کند.


دیدن لینک ها برای شما امکان پذیر نیست. لطفا ثبت نام کنید یا وارد حساب خود شوید تا بتوانید لینک ها را ببینید.

دیدن لینک ها برای شما امکان پذیر نیست. لطفا ثبت نام کنید یا وارد حساب خود شوید تا بتوانید لینک ها را ببینید.

پاسخ
09-02-2014، 04:59 AM, (آخرین ویرایش در این ارسال: 31-07-2014، 10:32 AM، توسط خانوم خانوما.)
ارسال: #17
RE: شاعر
ادامه اشعار مولانا
ابیات: از بیت 4212 تا4218

( 4212) آن غریب شهرِ سر بالا  طلب 
                       گفت مى‏خسپم در این مسجد به شب‏
آن غریب شهر که هواى بالا رفتن داشت و طالب ترقى بود گفت من شب در این مسجد خواهم خوابید
سر بالا طلب: خواهان مرتبت بلند و رسیدن به مرتبه والا. و در آن تلمیحى است به بالاى دار رفتن.
.........................................................................................................................................  
 ( 4213) مسجدا ،گر کربلاىِ من شوى   
                                    کعبة حاجت رواى من شوى‏
گفت اى مسجد اگر تو کربلاى من شدى کعبه‏اى خواهى بود که حاجتم را بر آورده‏اى
کربلا شدن: کنایت از کشتنگاه گردیدن.
.........................................................................................................................................  
 ( 4214) هین مرا بگذار ، اى بگزیده دار 
                                    تا رسن بازى کنم، منصور وار
اى دار  برگزیده و قشنگ، بگذار تا من منصور وار در بالاى ریسمان بازى کنم
.........................................................................................................................................  
 ( 4215) گر شدیت اندر نصیحت، جبرئیل            
                              مى‏نخواهد، غَوث در آتش خلیل‏
اگر شما ئی که مرا اندرز می دهید ،در نصیحت کردن  چون‏جبرئیل باشید هرگز ابراهیم خلیل در آتش پناه به جایى نمى‏برد
غوث: یاریگر.
غوث نخواستن خلیل: اشارت است به حدیثى معروف که چون ابراهیم (ع) را دست و پای بسته به منجنیقی بستند که به کام پر لهیب آتش فرو افکنند هر یک از فرشتگان به نزد او آمدند تا یاریش دهند اما ابراهیم (ع) در پاسخ آنان گفت (حَسبِیَ اللهُ) (خدا مرا بسنده است) و همان لحظه که منجنیق نمرودیان ابراهیم (ع) را به سوی آتش افکند جبرئیل بین زمین و آسمان به او رسید و گفت : ای ابراهیم آیا حاجتی داری ؟ فرمود (اَمّا اِلَیکَ فَلا)(اما به تو احتیاجی نیست)عشاق صادق جز حضرت معشوق از کسی چشم یاری ندارند و در هر حال امر خود را بدو تفویض می کنند(اُفوضُ اَمری الی الله)  (نگاه کنید به: تفسیر درّ المنثور، ذیل داستان ابراهیم (ع)، و دیگر تفسیرها)
          من خلیل وقتم و او جبرئیل  
                                من نخواهم در بلا او را دلیل‏
2974/4
.........................................................................................................................................  
 ( 4216) جبرئیلا ! رو که من افروخته 
                                بهترم چون عود و عنبر سوخته‏
اى جبرئیل برو که من خوش دارم که چون عود و عنبر در آتش بسوزم‏ و افروخته بمانم
افروخته: سوخته، آتش گرفته.
.........................................................................................................................................  
 ( 4217) جبرئیلا ! گر چه یارى مى‏کنى
                                 چون برادر ،پاسدارى مى‏کنى‏
اى جبرئیل اگر چه با من سر یارى دارى و چون برادر از من پاسبانى مى‏کنى
.........................................................................................................................................  
 ( 4218) اى برادر ! من بر آذر چابکم 
                       من نه آن جانم ،که گردم بیش و کم‏
ولى برادر عزیزم من در آتش رفتن چالاکم و جانى نیستم که از در آتش شدن ، کم و زیاد شوم
.........................................................................................................................................  
**خلاصه شرح ابیات 4218-4212:آنان که عشق حق تعالى را در سر دارند و آرزوى رسیدن بدو را در سر مى‏پرورانند، پیشا پیش مرگ مى‏روند و جز به خدا دیده به کسى باز نمى‏کنند:
یک دست جام باده و یک دست جعد یار            
                        رقصى چنین میانه میدانم آرزوست‏
متبرک باد انسانی که به خداوند اعتماد می کند و در همه حال به او رو می کند.


دیدن لینک ها برای شما امکان پذیر نیست. لطفا ثبت نام کنید یا وارد حساب خود شوید تا بتوانید لینک ها را ببینید.

دیدن لینک ها برای شما امکان پذیر نیست. لطفا ثبت نام کنید یا وارد حساب خود شوید تا بتوانید لینک ها را ببینید.

پاسخ
09-02-2014، 05:00 AM, (آخرین ویرایش در این ارسال: 31-07-2014، 10:32 AM، توسط خانوم خانوما.)
ارسال: #18
RE: شاعر
ادامه اشعار مولانا

ابیات: از بیت 4219 تا 4226

( 4219) جان حیوانى ، فزاید از علف
                               آتشى بود و ،چو هیزم شد تلف‏
جان حیوانى از علف رشد و نمو مى‏کند ، آن مانند آتش  است که   از اثر آتش ، سوخته و چون هیزم  از میان می رود
از علف افزودن: اشارت است بدان که حیات حیوانى و نمو جسمانى از خوراک است و تا این قوه در کار است جسم پایدار است و چون از میان رفت، اثرى از آن نمى‏ماند.
آتش: در آن تلمیحى است به آیه 24 سوره بقره در وصف دوزخ: فَاتَّقُوا اَلنَّارَ اَلَّتِی وَقُودُهَا اَلنَّاسُ وَ اَلْحِجارَةُ. 2: (پرهیز کنید از آتشی که هیزم آن مردمان و سنگ ها است)24 و در اینجا مقصود از «آتشى بودن» در خور سوختن، نابود شدنى، و از میان رفتنى است.
.........................................................................................................................................  
 ( 4220) گر نگشتى هیزم، او مُثمِر بُدى  
                                  تا ابد معمور و ،هم عامر بدى‏
اگر هیزم نمى‏شد میوه مى‏داد و براى همیشه آباد و آباد کننده بود
مثمر: میوه دهنده.
این عرض‏ها نقل شد لونى دگر    
                               حشر هر فانى بود کونى دگر
نقل هر چیزى بود هم لایقش 
                                     لایق گلّه بود هم سائقش‏
962-  961/2 (نگاه کنید به: شرح بیت 958-  957/2)
.........................................................................................................................................  
 ( 4221) باد سوزان است، این آتش، بدان            
                                      پرتو آتش بود، نه عین آن‏
این آتش که تو مى‏بینى باد سوزانی بیش نیست    و پرتو آتش است نه خود آن
پرتو آتش: اشارت است بدان چه در برخى حدیث‏هاست که آن چه از نعمت‏ها و عذاب‏ها در دنیا مى‏بینیم نمونه جزوى است از آن چه در آن جهان است.
.........................................................................................................................................  
 ( 4222) عین آتش ،در أثیر آمد ، یقین 
                            پرتو و ،سایة وى است اندر زمین‏
خود آتش در بالا و در آسمان است و پرتو و سایه او است که در زمین است
.........................................................................................................................................  
 ( 4223) لاجرم ،پرتو نپاید ز اضطراب
                             سوى معدن باز مى‏گردد ،شتاب‏
ناچار پرتو ،همواره در تغییر بوده و پایدار نیست و بالاخره با شتاب  به معدن اصلى خود بر مى‏گردد
طبق اصل کلُ شیءٍ یرجعُ الی اَصله = هر چیزی به اصل خود باز می گردد
.........................................................................................................................................  
 ( 4224) قامت تو ، بر قرار آمد،  به ساز
                           سایه‏ات، کوته دمى، یک دم دراز
به عنوان مثال ، ساختمان قامت تو همیشه به یک حال برقرار است ولى سایه‏ات گاهى کوتاه و گاه دراز است
به ساز: در بنیاد، در ساختمان.
.........................................................................................................................................  
 ( 4225) ز آن که در پرتو،  نیابد کس ثبات            
                               عکس‏ها وا گشت سوى اُمَّهات‏
چرا که در سایه و پرتو کسى ثبات و قرار ندیده و همیشه عکس و سایه به اصل بر گشته است
.........................................................................................................................................  
 ( 4226) هین دهان بر بند ، فتنه لب گشاد            
                                    خشک آر اللّهُ أعلَم بِالرَّشاد
هان آگاه باش و  دهان بر بند که فتنه لب گشود ،پس خاموش باش که خداوند به طریق هدایت داناتر است
خشک آوردن: خموش شدن.
.........................................................................................................................................  
***خلاصه شرح ابیات از 4226-4217:مضمون بیت‏ها اشارت است بدان که جسم خاکى و جان حیوانى چون در خاک رفت نابود مى‏شود، اما جان انسانى هیچ گاه نابود شدنى نیست، به اصل خود باز مى‏گردد و در بیت‏هاى اخیر اشارت است بدان که هر چه در جهان است پرتوى از قدرت خداى سبحان است. همچون سایه‏ها که از تابش خورشید پدید آید و با گردش خورشید و چگونگى تابیدن آن بر جسم‏ها کوتاه مى‏گردد حالى که جسم یک اندازه و ثابت است.
متبرک باد انسانی که به خداوند اعتماد می کند و در همه حال به او رو می کند.


دیدن لینک ها برای شما امکان پذیر نیست. لطفا ثبت نام کنید یا وارد حساب خود شوید تا بتوانید لینک ها را ببینید.

دیدن لینک ها برای شما امکان پذیر نیست. لطفا ثبت نام کنید یا وارد حساب خود شوید تا بتوانید لینک ها را ببینید.

پاسخ
09-02-2014، 05:00 AM, (آخرین ویرایش در این ارسال: 31-07-2014، 10:33 AM، توسط خانوم خانوما.)
ارسال: #19
RE: شاعر
ادامه اشعار مولانا
ابیات:از بیت 4227 تا 4236

( 4227) پیش از آنک این قصّه، تا مخلص رسد            
                                دود و گندى، آمد از اهل حسد
پیش از آن که این قصه به پایان رسد از حسودان دود متعفنى به مشام رسید
مَخلَص: نهایت. پایان.
.........................................................................................................................................  
 ( 4228) من نمى‏رنجم از این، لیک این لگد            
                                     خاطر ساده دلى را پى کند
به من از آن صدمه‏اى نمى‏رسد ولى این بد اندیشی ممکن است خاطر ساده دلى را مشوب مى‏سازد و او را بیازارد (طعن حسودان در آگاهان اثرى ندارد، اما بُود که ساده دلان را بیازارد).
لگد: استعارت از طعنه حسود.
پى کردن: استعارت از آزردن. نومید ساختن.
.........................................................................................................................................  
 ( 4229) خوش بیان کرد آن حکیم غزنوى            
                                       بهر محجوبان، مثال معنوى‏
حکیم سنایى غزنوى براى اشخاص محجوب مثال خوبى بیان کرده است
حکیم غزنوى: اشارت است بدین بیت از سنایى:
عجب نبود گر از قرآن، نصیبت نیست جز نقشى            
                                که از خورشید جز گرمى، نبیند چشم نابینا
محجوب: کسى که از دیدن حقیقت به چشم دل، محروم است.
.........................................................................................................................................  
 ( 4230) که ز قرآن ،گر نبیند غیر قال 
                               این عجب نبود، ز اصحاب ضَلال‏
عجب نیست از اهل ضلال که از قرآن جز حرف نبینند
.........................................................................................................................................  
 ( 4231) کز شعاع آفتاب پر ز نور
                                   غیر گرمى ،مى‏نیابد چشم کور
کور به جز گرمى از شعاع آفتاب نورانى نمى‏بیند
.........................................................................................................................................  
 ( 4232) خربطى ناگاه از خر خانه‏اى
                                   سر برون آورد چون طَعّانه‏اى‏
آرى یک احمق و نادان که گلویش چون گلوى خر فراخ بود چون کسى که کارش طعنه زدن است از یک خر خانه‏اى سر بر آورده  و به طعنه گفت
خربط: احمق، نادان. «دست در روى مى‏مالند و به ابلهان و جُهّال و عوام و خَربطان مى‏نمایند.» (النقض، ص 418)
خر خانه: اصطبل، و در این بیت مقصود اقامتگاه کسى است که بر مثنوى خرده گرفته است.
طَعَّانَه: (مبالغت) عیب گو، و مى‏توان آن را مؤنث طعّان گرفت.
.........................................................................................................................................  
 ( 4233) کین سخن پست است ،یعنى مثنوى            
                                        قصّه پیغمبر است و پیروى‏
این مثنوى سخن پستى است،و جز داستان هائی از  پیمبر و پیمبران و  پیروان  آنها هیچ مطلب علمی در آن نیست
.........................................................................................................................................  
 ( 4234) نیست ذکر بحث و اسرار بلند
                                    که دوانند اولیا آن سو سمند
در آن از  مباحث علمی و عرفانی و اسرارعالیه چیزی نیست و  از آن راز و رمز هائی  که اولیا مرکب همت خود را مى‏رانند بحث نمى‏کند
.........................................................................................................................................  
 ( 4235) از مقامات تَبتُّل تا فنا
                                            پایه پایه تا ملاقات خدا
و در آن از مقام تبتل تا فنا که درجه به درجه مى‏روند تا بدیدار خدا نائل شوند سخن نمى‏گوید
تَبَتُّل: بریده گردیدن از هر چیز جز خدا. (سبزوارى نویسد: تبتل نخستین منزل از منزل‏هاى سالکان است).
فنا (فناء): آن را تعریف‏هاى گوناگون است: نهایت سیر الى اللَّه، اضمحلال مادون حق. سقوط اوصاف مذمومه.
.........................................................................................................................................  
 ( 4236) شرح و حدِّ هر مقام و منزلى 
                                که به پر زو بر پرد صاحب دلى‏
و شرح هر منزل و حدود منازل را شرح نمى‏دهد که هر   صاحب دلى با پر پرواز روح خود از آن بپرد
پر: استعارت از مجاهده و ریاضت.
.........................................................................................................................................  
***خلاصه ابیات از4236-4227:چنان که بارها گفته شد علت اصلى سرودن مثنوى پاسخ دادن به اشکال‏هایى است که از آغاز رویارویى مسلمانان با متکلمان غیر مسلمان به میان آمد و در هر دوره دسته‏اى بر حسب دریافت خود بدانها پاسخ دادند، تا نوبت به غزالى رسید. مولانا این اشکال‏ها را در مطاوى مثنوى مطرح مى‏کند و با استفاده از قرآن و توسل به قیاس تمثیلى بدان پاسخ مى‏گوید. اگر در مطاوى مثنوى سخن از سلوک و ریاضت و مجاهدت به میان مى‏آورد، غرض وى تعلیم مراحل سلوک و شرح نکات عرفانى نیست. بلکه روشن ساختن ذهنِ متعلمان است، تا فریب سفسطه آن جماعت را نخورند. طعنه زن که احیانا از تاثیر گفتار مولانا در شنوندگان به خشم آمده به خیال خود راهى مى‏یابد تا بر او خرده گیرد.
متبرک باد انسانی که به خداوند اعتماد می کند و در همه حال به او رو می کند.


دیدن لینک ها برای شما امکان پذیر نیست. لطفا ثبت نام کنید یا وارد حساب خود شوید تا بتوانید لینک ها را ببینید.

دیدن لینک ها برای شما امکان پذیر نیست. لطفا ثبت نام کنید یا وارد حساب خود شوید تا بتوانید لینک ها را ببینید.

پاسخ
09-02-2014، 05:04 AM, (آخرین ویرایش در این ارسال: 31-07-2014، 10:33 AM، توسط خانوم خانوما.)
ارسال: #20
RE: شاعر
ادامه اشعار مولانا
ابیات از بیت 4237 تا 4243:

( 4237) چون کتابُ اللَّه بیامد هم بر آن 
                             این چنین طعنه زدند آن کافران‏
مولانا در پاسخ آن ها می فرماید ،وقتى قرآن هم آمد کفار همین طور طعنه زدند
...........................................................................................................
 ( 4238) که اساطیر است و افسانه نژند          
                                  نیست تعمیقى و تحقیقى بلند
و گفتند قرآن اساطیر و افسانه است و کلام پستى است که عمیق نبوده و تحقیقى در آن موجود نیست
اساطیر: جمع اسطوره: افسانه.
نژند: ناخوش، ناپسند.
اساطیر و افسانه نژند: اشارت است بدان چه مشرکان مکه مى‏گفتند و در قرآن کریم (إِنْ هذا إِلاَّ أَساطِیرُ اَلْأَوَّلِینَ در سوره‏هاى انعام: 25، انفال: 31، نحل: 24، مؤمنون: 83، فرقان: 5، نمل: 68، احقاف: 17، قلم: 15، و مطففین: 13) آمده است.
تَعمیق: ژرف گردانیدن. به استقصا نگریستن در کارى.
...........................................................................................................
 ( 4239) کودکان خُرد ، فهمش می‏کنند            
                                    نیست جز امر پسند و ناپسند
و مطالب آن چیزهایى است که بچه ‏ها هم آن را می ‏فهمند و مطالبش مطابق پسند و ناپسند همه است و چیز فوق العاده در آن نیست
امر پسند و ناپسند: کنایت از امر و نهى. بیان واجب و حرام.
...........................................................................................................
 ( 4240) ذکر یوسف، ذکر زلف پُر خمش            
                                   ذکر یعقوب و زلیخا و غمش
زلف پُر خم یوسف و غم زلیخا: تعبیر شاعرانه مولاناست از زبان مشرکان، که داستان یوسف و زن عزیز مصر داستانى است شاعرانه که هر کس معنى آن را می‏داند.
( ولی قرآن به آنان پاسخ می‏دهد که اگر می‏توانید سوره‏اى همچون این قرآن که آن را ساده و همه کس فهم می‏گویید بیاورید.)
...........................................................................................................
 ( 4241) ظاهر است و هر کسى پى می‏برد            
                           کو بیان؟ که گم شود در وى خرد
مطالب روشنى است که هر کس به آن پى می‏برد و بیانى نیست که عقل در آن گم شود و تمیز ندهد و به تکاپو بپردازد تا آن را کشف کند
بیان که خرد در آن گم شود: کنایت از معنی ‏هاى فلسفى دقیق که فهم آن را براى همگان آسان نیست.
...........................................................................................................
 ( 4242) گفت اگر آسان نماید، این به تو            
                              این چنین آسان ، یکى سوره بگو
در جواب فرمودند که اگر آسان به نظر شما آمده یک سوره مثل آن را بگوئید
سوره آوردن: اشارت است به قرآن کریم:
(بقره، 23) وَ إِنْ کُنْتُمْ فِی رَیْبٍ مِمَّا نَزَّلْنا عَلى‏ عَبْدِنا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ: 2: 23 و اگر در گمانید از آن چه فرو بفرستادیم بر بنده‏مان پس بیاورید سوره‏اى مانند آن.
.........................................................................................................................................  
 ( 4243) جِنِّتان و انستان و اهل کار   
                               گو یکى آیت از این آسان بیار
بجنیان و انسیان و کسانى که اهل سخن و انشاء هستند بگو یک آیه از اینکه می‏گویید آسان است بیاورید
جِنِّتان و انستان: اشارت است بدین آیه از قرآن کریم: (اسراء، 88)قُلْ لَئِنِ اِجْتَمَعَتِ اَلْإِنْسُ وَ اَلْجِنُّ عَلى‏ أَنْ یَأْتُوا بِمِثْلِ هذَا اَلْقُرْءانِ لا یَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَ لَوْ کانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِیراً: 17: 88 بگو اگر آدمیان و جنّیان فراهم شوند تا مانند این قرآن را بیاورند، مانند آن نتوانند آورد هر چند بعضى پشتیبان بعضى گرداند.
پر ز نقش لفظهاى مثنوى   
                  صورتى ضال است و هادى معنوى‏
در نُبى فرمود کین قرآن ز دل    
                         هادى بعضى و بعضى را مُضِلّ‏
متبرک باد انسانی که به خداوند اعتماد می کند و در همه حال به او رو می کند.


دیدن لینک ها برای شما امکان پذیر نیست. لطفا ثبت نام کنید یا وارد حساب خود شوید تا بتوانید لینک ها را ببینید.

دیدن لینک ها برای شما امکان پذیر نیست. لطفا ثبت نام کنید یا وارد حساب خود شوید تا بتوانید لینک ها را ببینید.

پاسخ


پرش به انجمن:


کاربرانِ درحال بازدید از این موضوع: 1 مهمان

صفحه‌ی تماس | تالار گفتمان خانوم خانوما | بازگشت به بالا | | بایگانی | پیوند سایتی RSS
در این سایتدر كل اینترنت